รายงานวิเคราะห์ข่าวพลังงานรายสัปดาห์ (Weekly Digest) ประจำวันที่ 21 กันยายน 2569 – 27 กันยายน 2569

บทสรุปผู้บริหาร

1. ความคืบหน้าการจัดทำแผน PDP และการส่งเสริมพลังงานสะอาดภาคประชาชน

• คณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.) มีมติขยายกรอบรับซื้อไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ภาคประชาชนเป็นสูงสุด 10,000 เมกะวัตต์ บรรจุในร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP 2026)
• ภาครัฐเตรียมเงินอุดหนุนติดตั้งระบบโซลาร์รูฟท็อปครัวเรือนละ 50,000 บาท พร้อมโครงการสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำจาก ธอส. วงเงินสูงสุด 1.5 แสนบาท โดยไม่ต้องใช้หลักทรัพย์ค้ำประกัน
• แผน PDP 2026 เตรียมบรรจุกำลังผลิตไฟฟ้าจากโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก (SMR) ขนาดรวม 9,000 เมกะวัตต์ และเพิ่มสัดส่วนพลังงานหมุนเวียนในระบบเป็น 55-60%

2. ความพร้อมของระบบโครงข่ายไฟฟ้ารองรับการขยายตัวของ Data Center และ AI

• กฟผ. เร่งเตรียมความพร้อมระบบผลิตและระบบส่งไฟฟ้า โดยเฉพาะในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) เพื่อรองรับโหลดไฟฟ้าขนาดใหญ่จาก Data Center และอุตสาหกรรม AI
• คณะกรรมการนโยบายการประกอบกิจการดาต้าเซ็นเตอร์ และสภาพัฒน์ กำหนดเกณฑ์ควบคุม Data Center ขนาด 0.5 เมกะวัตต์ขึ้นไปต้องจดแจ้งข้อมูล พร้อมเตรียมออกข้อกำหนดด้านโซนนิ่งและอัตราค่าไฟฟ้าเฉพาะ
• ภาคเอกชนระดับโลก เช่น Google ประกาศลงทุนสร้าง AI Data Center ในไทย พร้อมชูแนวทาง Good Grid Citizen รับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการอัปเกรดสถานีย่อยและสายส่งเอง 100%

3. เสถียรภาพระบบไฟฟ้ากำลังและการบำรุงรักษาโครงสร้างพื้นฐาน

• การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) เร่งดำเนินโครงการ Smart Grid ติดตั้ง Smart Meter และระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่ (BESS) เพื่อรองรับพลังงานหมุนเวียนแบบกระจายตัว
• กฟผ. ปรับแผนบริหารจัดการน้ำเขื่อนภูมิพล สิริกิติ์ และวชิราลงกรณ เพื่อบรรเทาสถานการณ์อุทกภัยและรักษาความมั่นคงในการเดินเครื่องผลิตไฟฟ้าช่วง Peak Load
• เกิดเหตุระบบไฟฟ้าและอาณัติสัญญาณขัดข้องจากฝนตกหนักและน้ำท่วม ส่งผลให้รถไฟฟ้าชานเมืองสายสีแดงและรถไฟฟ้าสายสีน้ำเงินต้องหยุดเดินรถชั่วคราว สะท้อนถึงความจำเป็นในการยกระดับความยืดหยุ่นของระบบไฟฟ้าในโครงสร้างพื้นฐานคมนาคม

การวิเคราะห์แนวโน้มและผลกระทบ

1. ผลกระทบต่อต้นทุนพลังงานและภาระค่าไฟฟ้า (Ft)

• ความตึงตัวของราคาน้ำมันดีเซลและก๊าซธรรมชาติในตลาดโลกจากความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ยังคงเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญต่อต้นทุนการผลิตไฟฟ้าของไทย ซึ่งพึ่งพาก๊าซ LNG นำเข้าเป็นสัดส่วนสูง
• ฐานะกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงที่ติดลบกว่า 9.2 หมื่นล้านบาท และใกล้แตะระดับ 1 แสนล้านบาท กดดันให้ภาครัฐต้องปรับโครงสร้างแยกบัญชีน้ำมันและก๊าซ LPG ซึ่งอาจส่งผลให้ราคาพลังงานในประเทศทยอยสะท้อนต้นทุนจริงเร็วขึ้น
• การเร่งพัฒนาแหล่งก๊าซธรรมชาติในอ่าวไทย เช่น แหล่งบุษบง (ผลิตเชิงพาณิชย์ปี 2571) จะช่วยรักษาเสถียรภาพต้นทุนเชื้อเพลิงผลิตไฟฟ้าได้ในระยะกลางถึงระยะยาว

การวิเคราะห์เชิงลึก: ผลกระทบต่อต้นทุนพลังงานและภาระค่าไฟฟ้า (Ft) แสดงให้เห็นถึงความเปราะบางของโครงสร้างต้นทุนพลังงานไทยที่ยังต้องพึ่งพาเชื้อเพลิงนำเข้า การพยุงราคาผ่านกองทุนน้ำมันฯ ที่ใกล้ชนเพดานทำให้รัฐบาลตกอยู่ในภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออก การปรับโครงสร้างราคาให้สะท้อนต้นทุนจริงจึงเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ แม้จะมีแรงกดดันด้านค่าครองชีพของประชาชนก็ตาม

2. ความมั่นคงของระบบไฟฟ้า (Grid Stability) และเศรษฐศาสตร์ระบบไฟฟ้า

• การเพิ่มสัดส่วนโซลาร์ภาคประชาชนแตะระดับ 10,000 เมกะวัตต์ จะช่วยลดค่าครองชีพด้านพลังงานของครัวเรือน แต่เพิ่มความผันผวนต่อระบบโครงข่ายจำหน่ายไฟฟ้า ทำให้เกิดความจำเป็นต้องลงทุนระบบ BESS และ Smart Grid เพื่อแก้ปัญหาแรงดันไฟฟ้าเกินและกระแสไฟไหลย้อนกลับ
• หากการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานเพื่อรองรับพลังงานหมุนเวียนและการขยายตัวของ Data Center ไม่มีกลไกการจัดสรรต้นทุนที่เป็นธรรม (Fair Cost Allocation) อาจเกิดปัญหาการอุดหนุนข้ามกลุ่ม (Cross-subsidization) ซึ่งจะผลักภาระต้นทุนส่วนเพิ่มของระบบสายส่งและกำลังผลิตสำรองไปยังผู้ใช้ไฟฟ้ารายย่อยทั่วไป
• ข้อเสนอของภาคอุตสาหกรรมเน้นย้ำว่า การวางแผน PDP ต้องพิจารณาบนฐานต้นทุนรวมทั้งระบบ (Total System Cost) และสร้างความยืดหยุ่นในการลงทุน เพื่อหลีกเลี่ยงภาระต้นทุนคงที่ที่จะผูกมัดค่าไฟฟ้าฐานในระยะยาว

การวิเคราะห์เชิงลึก: ความมั่นคงของระบบไฟฟ้าและเศรษฐศาสตร์ระบบไฟฟ้าเป็นโจทย์ใหญ่ที่ท้าทายผู้กำหนดนโยบายอย่างยิ่ง การส่งเสริมพลังงานสะอาดและการดึงดูดอุตสาหกรรมเทคโนโลยีสูงอย่าง Data Center จำเป็นต้องมาพร้อมกับระบบกำกับดูแลที่โปร่งใส หากขาดกลไก Fair Cost Allocation ที่ชัดเจน ความเสี่ยงทางการเงินจะถูกผลักภาระมายังผู้ใช้ไฟฟ้ารายย่อย ซึ่งขัดต่อหลักความเป็นธรรมทางสังคม

ความเคลื่อนไหวของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย

1. หน่วยงานภาครัฐและผู้กำกับดูแลนโยบาย

• คณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.) และกระทรวงพลังงาน: เดินหน้ากำหนดกรอบรับซื้อไฟโซลาร์ภาคประชาชน 10,000 MW, ปรับลดค่าไฟ 200 หน่วยแรกเหลือ 3 บาท และบรรจุ SMR ในร่างแผน PDP 2026
• สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.): ยกร่างเกณฑ์กำกับดูแล กิจการ Data Center ขนาด 0.5 MW ขึ้นไป ทั้งด้านโซนนิ่งและการกำหนดอัตราค่าไฟฟ้าเฉพาะกลุ่ม
• สำนักงานกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง (สกนช.): บริหารจัดการฐานะกองทุนฯ ที่ติดลบ และปรับแผนยุทธศาสตร์แยกบัญชีเชื้อเพลิงเพื่อลดภาระการคลัง
• กระทรวงอุตสาหกรรม (สมอ.): คุมเข้มมาตรฐาน มอก. และ IEC สำหรับอุปกรณ์โซลาร์รูฟท็อปและระบบ BESS เพื่อความปลอดภัยของโครงข่าย

2. หน่วยงานรัฐวิสาหกิจด้านไฟฟ้าและสาธารณูปโภค

• การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.): ขับเคลื่อนโครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ, ศึกษาเทคโนโลยี SMR ร่วมกับต่างประเทศ และปรับแผนระบายน้ำเขื่อนเพื่อความมั่นคงของระบบไฟฟ้า
• การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) และ การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.): ลงทุนระบบ Smart Meter และโครงข่ายจำหน่าย พร้อมปรับปรุงระบบสายไฟฟ้าลงใต้ดินเพื่อยกระดับเสถียรภาพระบบไฟฟ้าเมือง
• การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (กนอ.): พัฒนาโครงการ Smart Park และร่วมทุนพัฒนาโรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ในนิคมฯ มาบตาพุด

3. ภาคเอกชนและผู้ประกอบการพลังงาน

• ผู้ลงทุน Data Center และเทคโนโลยี (Google, กองทุนต่างประเทศ): เดินหน้าเจรจาและลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน พร้อมแสดงความพร้อมร่วมรับผิดชอบต้นทุนการอัปเกรดระบบไฟฟ้า
• กลุ่มผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชน (GPSC, GULF1, TSE): เร่งขยายพอร์ตพลังงานสะอาด โซลาร์ฟาร์ม และศึกษาความเป็นไปได้ของเทคโนโลยี SMR และกลไก Direct PPA
• บมจ.ปตท.สำรวจและผลิตปิโตรเลียม (PTTEP): เดินหน้าตัดสินใจลงทุนขั้นสุดท้าย (FID) โครงการก๊าซบุษบงเพื่อเสริมปริมาณก๊าซในอ่าวไทย

4. ภาคประชาสังคมและผู้บริโภค

• สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.): เสนอแนะให้ภาครัฐทบทวนการล็อกงบลงทุนใน PDP 2026 และประเมินต้นทุนค่าไฟฟ้าบนฐาน Total System Cost
• เครือข่ายภาคประชาชนและนักวิชาการ (EEC Watch, The Corner House): แสดงความกังวลต่อผลกระทบจากการที่ Data Center แย่งชิงทรัพยากรไฟฟ้าและน้ำในพื้นที่ EEC

ประเด็นที่ต้องติดตามต่อ

1. การเปิดลงทะเบียนโครงการสนับสนุนโซลาร์รูฟท็อปภาคประชาชน

• ประชาชนควรติดตามเงื่อนไขและหลักเกณฑ์การสนับสนุนเงินติดตั้ง 50,000 บาท รวมถึงข้อกำหนดมาตรฐานอุปกรณ์ มอก. และอัตราการรับซื้อคืนไฟฟ้า (Net Billing) ที่คาดว่าจะเปิดให้ลงทะเบียนช่วงกลางเดือนตุลาคม 2569

2. ความชัดเจนของมาตรการโครงสร้างอัตราค่าไฟฟ้าใหม่

• ควรติดตามรายละเอียดการปรับลดค่าไฟ 200 หน่วยแรกเหลือ 3 บาท และการกำหนดโครงสร้างอัตราค่าบริการไฟฟ้าสีเขียว (Utility Green Tariff: UGT) รวมถึงอัตราค่าไฟฟ้าเฉพาะกลุ่ม Data Center ว่าจะช่วยป้องกันไม่ให้เกิดภาระแฝงในบิลค่าไฟฟ้าของประชาชนได้จริงหรือไม่

3. การรับฟังความคิดเห็นต่อร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP 2026)

• ภาคประชาชนและสังคมควรมีส่วนร่วมในการติดตามสัดส่วนโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก (SMR) 9,000 เมกะวัตต์, การเพิ่มสัดส่วนพลังงานหมุนเวียน และการประเมินต้นทุนรวมทั้งระบบ (Total System Cost) เพื่อร่วมตรวจสอบความคุ้มค่าและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและความปลอดภัยในระยะยาว

4. ผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและการใช้ทรัพยากรของโครงการ Data Center ในพื้นที่ชุมชน

• ชุมชนโดยเฉพาะในเขต EEC และกรุงเทพฯ ควรเฝ้าระวังและติดตามการบังคับใช้กฎหมายควบคุมอาคาร ผังเมือง การกักเก็บน้ำมันเชื้อเพลิงสำรอง และการจัดสรรทรัพยากรน้ำ-ไฟฟ้า ของโครงการศูนย์ข้อมูลขนาดใหญ่ เพื่อป้องกันผลกระทบต่อระบบสาธารณูปโภคท้องถิ่น