EP.11. ส่องความพร้อมระบบกักเก็บพลังงาน BESS: จากพิมพ์เขียวโลก ISP 2026 สู่เป้าหมายแสนล้านในแผน PDP 2026 ของไทย

เมื่อสมการพลังงานยุคใหม่ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการสร้างโรงไฟฟ้าเพียงอย่างเดียว แต่หัวใจสำคัญคือความสามารถในการบริหารความยืดหยุ่นของโครงข่าย แผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าฉบับใหม่ (PDP 2026) จึงเป็นหมุดหมายสำคัญด้วยการบรรจุเป้าหมายการติดตั้งระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่ (Battery Energy Storage System – BESS) สูงถึง 10,485 เมกะวัตต์ เพื่อรองรับสัดส่วนพลังงานสะอาดที่ตั้งเป้าไว้กว่า 60% นี่ถือเป็นการยกระดับโครงสร้างพื้นฐานครั้งใหญ่ของประเทศ

ถอดรหัสโลก: BESS กับการปฏิวัติโครงข่ายพลังงาน

ความท้าทายในการนำพลังงานหมุนเวียนที่มีความผันผวนสูง (Variable Renewable Energy – VRE) เข้าระบบส่งไฟฟ้าเป็นโจทย์ที่ทั่วโลกกำลังเผชิญ ซึ่งในระดับสากลมีแนวทางที่น่าสนใจสองด้านที่กำลังกลายเป็นมาตรฐานใหม่

ในมุมของการวางผังโครงข่าย แผนพัฒนาระบบไฟฟ้าแบบบูรณาการ (Integrated System Plan – ISP 2026) ของออสเตรเลีย ชี้ให้เห็นว่าการลงทุนในระบบกักเก็บพลังงานทั้งระดับครัวเรือนและระดับสาธารณูปโภค ช่วยลดความจำเป็นในการขยายสายส่งไฟฟ้าแรงสูงระยะไกลลงได้ถึง 1,500 กิโลเมตร สะท้อนให้เห็นว่า BESS ไม่ใช่แค่เครื่องมือสำรองไฟ แต่เป็นสินทรัพย์เชิงยุทธศาสตร์ที่ช่วยลดต้นทุนโครงสร้างพื้นฐานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ในด้านเทคโนโลยี ยักษ์ใหญ่อย่าง CATL ได้เปิดตัวระบบกักเก็บพลังงานโซเดียมไอออน (Sodium-ion battery) ระดับสถานีไฟฟ้าเป็นครั้งแรกของโลกที่ชื่อว่า ‘Tianheng’ ซึ่งทลายข้อจำกัดของแบตเตอรี่ลิเทียมด้วยอายุการใช้งานถึง 15,000 รอบ และคงประสิทธิภาพได้สูงแม้ในอุณหภูมิติดลบ 20 องศาเซลเซียส อีกทั้งยังใช้วัตถุดิบโซเดียมที่หาได้ง่ายและมีต้นทุนถูกกว่า ซึ่งเป็นทางเลือกที่น่าสนใจสำหรับไทยในการลดพึ่งพาแร่ธาตุหายาก

3 ยุทธศาสตร์ขับเคลื่อนกริดไฟฟ้าไทยสู่ยุค BESS

เพื่อให้เป้าหมาย 10,485 เมกะวัตต์ในแผน PDP 2026 เกิดขึ้นได้จริงอย่างคุ้มค่า ดร.นวัต ขอเสนอ 3 แนวทาง ดังนี้:

1. บูรณาการเพื่อลดภาระการขยายสายส่ง (Transmission Avoidance Planning): ภาครัฐควรพิจารณานำโมเดลจาก ISP 2026 มาปรับใช้ โดยติดตั้ง BESS ขนาดใหญ่ไว้ที่สถานีไฟฟ้าย่อยปลายสายส่ง หรือจุดที่มีความแออัดของโครงข่ายเพื่อทำหน้าที่บริหารแรงดันไฟฟ้าแทนการลงทุนปักเสาพาดสายส่งระยะไกลเพียงอย่างเดียว

2. เปิดรับเทคโนโลยีที่หลากหลาย: กฎระเบียบด้านเทคนิค (Grid Code) ควรเปิดกว้างให้มากกว่าแบตเตอรี่ลิเทียมไอออน โดยสนับสนุนเทคโนโลยีที่มีความทนทานสูงและปลอดภัยอย่างโซเดียมไอออน เพื่อสร้างความยั่งยืนให้กับห่วงโซ่อุปทานพลังงานไทยในระยะยาว

3. สร้างกลไกตลาดบริการเสริมความมั่นคง (Ancillary Services Market): เพื่อดึงดูดภาคเอกชนให้เข้ามามีส่วนร่วมโดยไม่เป็นภาระต่องบประมาณรัฐ ภาครัฐควรออกแบบโครงสร้างราคาส่วนเพิ่มที่สะท้อนมูลค่าความยืดหยุ่น เช่น ค่าความพร้อมจ่ายสำหรับบริการปรับความถี่แรงดันไฟฟ้า (Frequency Response) ซึ่งจะช่วยสร้างโมเดลธุรกิจที่ชัดเจนและเป็นธรรมสำหรับทุกฝ่าย

เป้าหมายพลังงานสะอาด 60% ในแผน PDP 2026 จะไม่ใช่เรื่องที่น่ากังวลเรื่องเสถียรภาพ หากเรามองระบบกักเก็บพลังงานเป็นหัวใจสำคัญ การเตรียมความพร้อมตั้งแต่วันนี้จะเป็นสัญญาณที่ดีว่า ประเทศไทยกำลังก้าวสู่การมีโครงข่ายไฟฟ้าที่ทันสมัย คุ้มค่า และพร้อมดึงดูดการลงทุนระดับโลกอย่างยั่งยืน