รายงานวิเคราะห์ข่าวพลังงานรายสัปดาห์ (Weekly Digest) ประจำวันที่ 17 สิงหาคม 2569 – 23 สิงหาคม 2569

บทสรุปผู้บริหาร

สรุปข่าวเด่นด้านระบบไฟฟ้ากำลังและนโยบายพลังงานในรอบสัปดาห์ มีประเด็นเชิงยุทธศาสตร์ดังนี้

• การปรับทิศทางนโยบายกำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศ

  คณะอนุกรรมการจัดทำแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP 2026) เตรียมเปิดประชาพิจารณ์ร่างแผนใหม่ มุ่งเพิ่มสัดส่วนพลังงานหมุนเวียนเกินร้อยละ 60 โดยบรรจุเทคโนโลยีระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่ (BESS) และมอบหมายให้ กฟผ. นำร่องศึกษาโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก (SMR) รวมถึงเร่งเดินหน้าโครงการโซลาร์ทุ่นลอยน้ำในเขื่อนหลักกว่า 2,725 เมกะวัตต์

• การกำหนดมาตรการควบคุมอุตสาหกรรม Data Center

  หน่วยงานภาครัฐนำโดยกระทรวงการคลัง บีโอไอ และ กสทช. สั่งทบทวนเกณฑ์สิทธิประโยชน์และออกมาตรการควบคุมการใช้ไฟฟ้าและทรัพยากรน้ำของธุรกิจ Data Center อย่างเข้มงวด เพื่อป้องกันผลกระทบต่อระบบโครงข่ายไฟฟ้าหลักและการแย่งชิงทรัพยากรจากชุมชน

• การเดินหน้าเปิดเสรีซื้อขายไฟฟ้า

  ภาครัฐปรับปรุงกติกาการซื้อขายไฟฟ้าโดยตรง (Direct PPA) แบบไม่จำกัดเพดานโควตา เพื่อรองรับความต้องการใช้พลังงานสะอาดจากกลุ่มนักลงทุนเทคโนโลยีขั้นสูง ส่งผลให้ผู้ประกอบการโรงไฟฟ้าเอกชนรายใหญ่เตรียมความพร้อมในการจัดหาพลังงานหมุนเวียนรองรับ

• ข้อกังขาด้านความโปร่งใสในนโยบายพลังงาน

  โครงการโซลาร์ล้านหลังคาเรือนถูกวิจารณ์เรื่องกลไกรับซื้อไฟแบบ Net Billing ที่อาจสร้างภาระหนี้ให้ประชาชนและเอื้อต่อการนำเข้าอุปกรณ์จากต่างประเทศ รวมถึงมีการเรียกร้องให้ตรวจสอบและยุบกองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงานที่มีปัญหางบการเงินสะสม เพื่อนำเงินส่วนต่างมาลดราคาน้ำมัน

• การแต่งตั้งผู้บริหารระดับสูง

  คณะรัฐมนตรีมีมติแต่งตั้งปลัดกระทรวงพลังงานคนใหม่ ท่ามกลางการจับตาถึงภาระหน้าที่ในการขับเคลื่อนวาระใหญ่ด้านการเปลี่ยนผ่านพลังงานของประเทศ

การวิเคราะห์แนวโน้มและผลกระทบ

การเปลี่ยนแปลงด้านเทคโนโลยีและนโยบายในสัปดาห์นี้ ส่งผลกระทบเชิงมหภาคต่อระบบไฟฟ้าและเศรษฐศาสตร์พลังงาน ดังนี้

• ผลกระทบต่อความมั่นคงและเสถียรภาพของระบบโครงข่ายไฟฟ้า

  การเติบโตอย่างก้าวกระโดดของศูนย์ข้อมูล (Data Center) และยานยนต์ไฟฟ้า (EV) จะเป็นตัวเร่งให้ความต้องการใช้ไฟฟ้าสูงสุด (Peak Demand) เปลี่ยนช่วงเวลาไปสู่ช่วงหัวค่ำ (Duck Curve) หากการพัฒนาระบบสายส่งและเทคโนโลยีกักเก็บพลังงาน (BESS) ไม่สอดคล้องกับปริมาณความต้องการ อาจนำไปสู่ภาวะคอขวดในระบบสายส่งและวิกฤตไฟฟ้าตกหรือดับได้

• ความผันผวนของโครงสร้างต้นทุนและราคาค่าไฟฟ้า

  การลงทุนในโครงข่ายสายส่งเพื่อรองรับพลังงานหมุนเวียน รวมถึงเทคโนโลยีทางเลือกใหม่ในแผน PDP 2026 เช่น SMR และระบบดักจับคาร์บอน (CCS) ยังมีความไม่แน่นอนด้านต้นทุนสูง ซึ่งอาจกลายเป็นปัจจัยผลักดันให้อัตราค่าไฟฟ้าเฉลี่ยของประเทศสูงขึ้นในระยะยาว หากไม่มีการบริหารจัดการค่าบริการโครงข่าย (Wheeling Charge) ที่เหมาะสม

• ผลกระทบต่อเศรษฐศาสตร์พลังงานและดุลการค้า

  นโยบายส่งเสริมพลังงานสะอาด ทั้งโครงการโซลาร์ระดับครัวเรือนและมาตรการอุดหนุนยานยนต์ไฟฟ้า กำลังเผชิญความท้าทายเรื่องการนำเข้าเทคโนโลยีจากต่างประเทศ หากปราศจากข้อบังคับเรื่องการใช้วัตถุดิบในประเทศ (Local Content) จะส่งผลให้ประเทศไทยขาดดุลการค้าและสูญเสียโอกาสในการสร้างห่วงโซ่อุปทานอุตสาหกรรมภายในประเทศ

ความเคลื่อนไหวของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย

ความเคลื่อนไหวที่สำคัญของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในวงการพลังงาน มีรายละเอียดดังนี้

• หน่วยงานภาครัฐและผู้กำหนดนโยบาย

  กฟผ. มีบทบาทนำในการเตรียมความพร้อมด้านเทคโนโลยีการผลิตทางเลือกใหม่และโครงการโซลาร์ทุ่นลอยน้ำ ขณะที่บีโอไอและ กสทช. ทำหน้าที่เป็นผู้กำกับดูแลเชิงรุกเพื่อลดความขัดแย้งด้านทรัพยากรระหว่างกลุ่มทุนต่างชาติและชุมชน

• ผู้ประกอบการอุตสาหกรรมผลิตไฟฟ้าและเทคโนโลยี

  กลุ่มบริษัทเอกชนขนาดใหญ่ ได้แก่ GULF, BGRIM, EGCO และ GUNKUL แสดงความพร้อมในการขยายการลงทุนเพื่อตอบรับกติกา Direct PPA ขณะที่ Nuovo Plus ภายใต้กลุ่ม ปตท. เดินหน้าสร้างฐานการผลิตแบตเตอรี่ในประเทศ

• ภาคการเมืองและนักวิชาการ

  ตัวแทนจากพรรคฝ่ายค้านและนักวิชาการจากสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ตรวจสอบและเสนอแนะให้รัฐบาลปรับปรุงกลไกทางการเงิน เช่น การใช้ระบบประเมินสินเชื่อผ่านบิลค่าไฟ (On-bill Financing) และการรับซื้อไฟแบบ Net Metering

• ภาคประชาสังคมและเครือข่ายชุมชน

  เกิดการตื่นตัวและคัดค้านจากชุมชนในพื้นที่อำเภอบ้านฉาง จังหวัดระยอง ที่กังวลต่อการแย่งใช้น้ำและไฟฟ้าของ Data Center รวมถึงเครือข่ายจะนะรักษ์ถิ่นและเครือข่ายอนุรักษ์เพชรบุรี ที่รวมตัวต่อต้านโครงการนิคมอุตสาหกรรมและโรงไฟฟ้าฟอสซิล โดยเรียกร้องให้เคารพรายงานประเมินสิ่งแวดล้อมเชิงยุทธศาสตร์ (SEA)

ประเด็นที่ต้องติดตามต่อ

ประเด็นสำคัญที่ภาคประชาสังคมและประชาชนทั่วไปควรติดตามอย่างใกล้ชิดในระยะต่อไป ได้แก่

• การเปิดรับฟังความคิดเห็นสาธารณะร่างแผน PDP 2026

  ควรจับตาการบรรจุเทคโนโลยีใหม่ เช่น โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก (SMR) และทิศทางการเพิ่มสัดส่วนพลังงานหมุนเวียน โดยมุ่งเน้นการตรวจสอบประเมินต้นทุนการผลิตจริงที่จะสะท้อนกลับมาเป็นภาระค่าไฟฟ้าของประชาชนในระยะยาว

• กติกาการคิดค่าผ่านสายส่งและการซื้อขายไฟฟ้าเสรี

  ติดตามความคืบหน้าของการกำหนดอัตราค่าบริการโครงข่ายสายส่ง (Wheeling Charge) ภายใต้กลไก Direct PPA ว่าจะมีความสมดุลและเป็นธรรมต่อผู้ใช้ไฟฟ้าทุกกลุ่มอย่างไร เพื่อป้องกันไม่ให้ภาระต้นทุนส่วนเกินตกอยู่กับผู้ใช้ไฟฟ้าประเภทครัวเรือน

• แนวทางการบังคับใช้เงื่อนไขการกำกับดูแล Data Center

  ประชาชนในระดับพื้นที่ควรติดตามการบังคับใช้กฎระเบียบของ กสทช. และบีโอไอ ว่าจะสามารถควบคุมให้เอกชนจัดหาแหล่งน้ำและโรงไฟฟ้าพลังงานสะอาดใช้เองได้ตามเงื่อนไขหรือไม่ รวมถึงมาตรฐานการนำความร้อนเหลือทิ้งมาใช้ประโยชน์เพื่อลดผลกระทบทางสิ่งแวดล้อม

• การปรับปรุงโครงสร้างนโยบายพลังงานภาคประชาชน

  ควรติดตามท่าทีของภาครัฐต่อข้อเรียกร้องในการแก้ไขรูปแบบการรับซื้อไฟฟ้าโซลาร์ภาคประชาชน จากระบบ Net Billing เป็น Net Metering รวมถึงการปลดล็อกข้อจำกัดทางกฎหมายเพื่อเปิดทางให้เกิดกลไก On-bill Financing สำหรับครัวเรือนรายย่อย